Mahatma Gandhi
महात्मा गांधी
Mohandas was born to Karamchand Gandhi, a distinguished and cultured Diwan of the princely state of Porbandar. Reserved and shy as a child, the roots of truth ran deep within him. In accordance with the customs of the time, he married Kasturba at the age of thirteen. After completing his primary and secondary education in Rajkot, he travelled to London for higher education. Waging battles on three fronts—against himself, his own people and foreign rulers—he explored his inner self, worked to transform society and ultimately brought down foreign rule.
While in South Africa for a legal case, Barrister Gandhi faced humiliation; there, the lawyer within him transformed into a fighting leader. On returning to India, he abandoned the luxurious life of a suit-clad lawyer, embraced the charkha and pancha, and forged a bond with the suffering of ordinary people. Through the Champaran struggle, Non-Cooperation Movement, Salt Satyagraha and Quit India Movement, he ignited the spark of freedom among Indians. He took the freedom struggle to farmers, labourers and women in villages. To eradicate untouchability, he devoted himself to the service of the 'Harijans' (Dalits). Upholding Truth, Non-violence, Satyagraha and Sarvodaya, he advocated Swadeshi and self-reliance, restoring human values.
Amid global arms races and ruthless imperialism, Gandhiji used truth and non-violence to weaken British rule in India. He raised a non-violent wall of unarmed people against British guns, compelling them to bow before moral strength. Refined in the furnace of truth, he was a 'Mahatma'; uniting Indians and showing them the dawn of freedom, he was the 'Father of the Nation'.
पोरबंदर संस्थानात दिवाण असलेल्या प्रतिष्ठित, सुसंस्कृत करमचंद गांधी यांच्या घरात मोहनदास यांचा जन्म झाला. लहानपणी मितभाषी, बुजरे असलेल्या मोहनदासांच्या अंगी सत्याची पाळेमुळे खोलवर रुजली होती. तत्कालीन रिवाजानुसार वयाच्या तेराव्या वर्षी त्यांचा विवाह कस्तुरबांशी झाला. प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षण राजकोटला झाल्यानंतर उच्चशिक्षणासाठी त्यांनी लंडन गाठले. स्वतःशी, स्वकीयांशी आणि परकीयांशी अशा तीन पातळ्यांवर लढाई करून, अंतर्मनाचा शोध घेत, समाजाची मशागत करून त्यांनी परकीय सत्तेचा पाडाव केला.
दक्षिण आफ्रिकेत एका खटल्यासाठी गेलेल्या बॅरिस्टर गांधींना मानहानीला सामोरे जावे लागले आणि तिथेच त्यांच्यातील वकिलाचे रूपांतर लढवय्या नेत्यात झाले. भारतात परतल्यावर गांधींनी विलासी वकिलीचे सूटा-बूटातले जीवन त्यागून चरखा व पंचाला आपलेसे करत तळागाळातल्या माणसाच्या वेदनेशी नाते जोडले. चंपारण्याचा लढा, असहकार आंदोलन, मीठाचा सत्याग्रह, 'भारत छोडो' आंदोलनातून त्यांनी सर्वसामान्य भारतीयांच्या मनात स्वातंत्र्याची ठिणगी पेटवली. त्यांनी खेड्यापाड्यातील शेतकरी, मजूर, महिलांपर्यंत स्वातंत्र्यलढा पोहोचवला. समाजातील अस्पृश्यतेचा कलंक पुसण्यासाठी त्यांनी हरिजनसेवेचे व्रत हाती घेतले. सत्य, अहिंसा, सत्याग्रह व सर्वोदय ही मूल्ये जपणाऱ्या गांधीजींनी स्वदेशी व स्वावलंबनाचा विचार देत मानवी मूल्यांची पुनर्स्थापना केली.
जागतिक पातळीवर शस्त्रास्त्रांची आणि क्रूर साम्राज्यशाहीची स्पर्धा सुरू असताना, गांधीजींनी सत्य व अहिंसेच्या तत्त्वज्ञानाने भारतावर राज्य करणाऱ्या बलाढ्य ताकदीच्या ब्रिटिशसत्तेचा पाया कमकुवत केला. ब्रिटिशांच्या बंदुकांमोर गांधीजींनी निःशस्त्र जनतेची अहिंसक भिंत उभी केली आणि ब्रिटिशांना आत्मबलाच्या सामर्थ्यासमोर झुकवायला लावले. सत्याच्या भट्टीत स्वतःला तावून सुलाखून घेणारे ते एक 'महात्मा' होते, विखुरलेल्या भारतीयांना एका सूत्रात गुंफून स्वातंत्र्याची पहाट दाखवणारे 'राष्ट्रपिता' होते.
