Gautama Buddha’s Hastamudra

गौतम बुद्धांच्या हस्तमुद्रा

For the past two and a half millennia, people across the world have studied and embraced the teachings of Gautama Buddha, who propagated the message of truth and non-violence. To spread his philosophy, he was depicted in literature, paintings, and sculpture. While Gautama Buddha was not initially portrayed in human form, his images began to be depicted later. Specific meanings were conveyed through the positioning of the hands in these Buddha images; these hand gestures are known as ‘Hastamudras’.

These mudras are described in texts that record various legends regarding the life of Gautama Buddha and his teachings in the form of sutras. Some of the prominent mudras among them are depicted here.

सत्य आणि अहिंसेचा संदेश देणाऱ्या गौतम बुद्धांचे विचार गेली अडीच हजार वर्षे जगभरातील लोकांनी अभ्यासले आणि स्वीकारले आहेत. बुद्धांच्या विचारांचा प्रसार करण्यासाठी साहित्य, चित्रकला आणि मूर्तिकला यांतून त्यांचे चित्रण केले गेले. सुरुवातीच्या काळात गौतम बुद्धांचे चित्रण मानवी स्वरूपात केले जात नसे, पण नंतर त्यांच्या मूर्ती घडवल्या जाऊ लागल्या. बुद्धमूर्तींच्या हातांमधून विविध कृतींचा निर्देश केला गेला – या हातांच्या ठेवणीला ‘हस्तमुद्रा’ असे म्हणतात.

गौतम बुद्धांच्या आयुष्याबाबतच्या विविध आख्यायिका आणि त्यांच्या सूत्ररूपातील उपदेशाच्या नोंदी ठेवणाऱ्या ग्रंथांमध्ये या मुद्रांचे वर्णन आहे. यापैकी काही प्रमुख मुद्रा येथे अंकित केल्या आहेत.